Obowiązki pracodawcy względem pracownika

1. Nawiązanie stosunku pracy.

Problematyka nawiązania stosunku pracy została uregulowana w dziale drugim Kodeksu pracy w art. od 22 do 292. Podstawowym obowiązkiem związanym z zatrudnieniem pracownika jest zawarcie z nim pisemnej umowy o pracę najpóźniej w dniu, w którym pracownik podejmie pracę. Dodatkowo, w ciągu 7 dni od dnia zawarcia umowy o pracę pracodawca jest zobowiązany do przekazania pracownikowi pisemnej informacji o:

1) obowiązującej pracownika dobowej i tygodniowej normie czasu pracy,
2) częstotliwości wypłat wynagrodzenia za pracę,
3) wymiarze przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego,
4) obowiązującej pracownika długości okresu wypowiedzenia umowy o pracę,
5) układzie zbiorowym pracy, którym pracownik jest objęty,

a jeżeli pracodawca nie ma obowiązku ustalenia regulaminu pracy - dodatkowo o porze nocnej, miejscu, terminie i czasie wypłaty wynagrodzenia oraz przyjętym sposobie potwierdzania przez pracowników przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy.

Mimo obowiązku zachowania pisemnej formy umowy o pracę, umowa zawarta ustnie jest równie ważna i równie skuteczna jak pisemna (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31.08.1981r., III PZ 18/81, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.09.1977r, I PR 67/77, oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 06.10.1976r, I PRN 66/76, a także B. Wagner, „Kodeks pracy. Komentarz”, pod. red. B. Wagner, Gdańsk, 2004r., a także: K. Jaśkowski, E. Maniewska, „ Kodeks pracy. Komentarz”, Kraków, 2002r.). Ponadto, jeżeli pracodawca nie potwierdził pracownikowi warunków zatrudnienia na piśmie, a także nic innego nie wynika z uzgodnień pracownika i pracodawcy – domniemuje się, że strony zawarły umowę o pracę na czas nieokreślony (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 05.05.1976r, I PZP 9/76, oraz: E. Szemplińska, „Rzeczpospolita 96/2/26, E. Szemplińska, „Zatrudnienie na czas określony”, Służba Pracownicza 1992/4/6). Dodatkowo pracodawca, który niedopełnia obowiązku zawarcia z pracownikiem umowy o pracę w formie pisemnej popełnia wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Zgodnie z treścią art. 281 pkt. 2 k.p. podlega on karze grzywny w wysokości od 1.000 do 30.000 zł.

up
 

Wymienione powyżej elementy umowy o pracę mają charakter obligatoryjny. Przepisy prawa pracy dopuszczają jednakże aby w umowie o pracę znalazły się także i inne istotne dla stron postanowienia. Mogą one np. dotyczyć:

stanowiska pracy lub pełnionej funkcji, jeżeli są one wyodrębnione w strukturze organizacyjnej zakładu pracy (np. regulaminie organizacyjnym),
wykonywanego przez pracownika zawodu lub specjalności,
opisania czynności faktycznych objętych zakresem obowiązków pracownika - często poprzez zakresu obowiązków.

Do innych obowiązków pracodawcy związanych z zatrudnieniem pracownika należy przeszkolenie pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Zapewnienia przeszkolenia powinno nastąpić w zasadzie w pierwszym dniu zatrudnienia, zgodnie bowiem z treścią art. 237 3 § 1 k.p. nie wolno pracownika dopuścić do pracy jeżeli nie posiada on dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny prac. Szkolenie wstępne obywa się zarówno w czasie pracy jak i na koszt pracodawcy.
Innym obowiązkiem pracodawcy związanym z zatrudnieniem pracownika jest skierowanie go na wstępne badania lekarskie (art. 229 § 1 kp). Praktycznie dopuszczalne jest bowiem zawarcie umowy o pracę tylko pod takim warunkiem, że lekarz medycyny pracy wyda orzeczenie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku.

2. Rozwiązanie stosunku pracy.

Zakres obowiązków pracodawcy wynikający z rozwiązania stosunku uzależniony jest od tego, czy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w trybie zwykłym, czy szczególnym. Podstawowym obowiązkiem, który powinien być wypełniony bezwarunkowo jest wydanie świadectwa pracy (art. 97 § 1 kp). Świadectwo pracy powinno być pracownikowi wydane w dniu ustania stosunku pracy. Jeżeli wydanie świadectwa pracy pracownikowi lub osobie przez niego upoważnionej nie jest możliwe, pracodawca nie później niż w ciągu 7 dni od dnia ustania stosunku pracy, przesyła świadectwo pracy pracownikowi lub tej osobie za pośrednictwem poczty lub doręcza go w inny sposób. Oprócz wydania świadectwa pracy pracodawca jest obowiązany do wypłaty pracownikowi wszelkich należnych świadczeń związanych ze stosunkiem pracy.

 

rsp1
rsts
 

3. Świadczenia pieniężne ze stosunku pracy.

Stosunek pracy jest stosunkiem zobowiązaniowym, zachodzącym między dwoma stronami, z której każda jest zobowiązana do określonego świadczenia. Podstawową cechą stosunku pracy jest jego zarobkowy charakter, zatem świadczenia pieniężne w stosunkach pracy odgrywają najistotniejszą rolę. Świadczenia pieniężne ze stosunku pracy można scharakteryzować wg. trzech podstawowych grup:

sp

Oddzielną kategorię świadczeń pieniężnych ze stosunku pracy stanowią świadczenia o charakterze rekompensacyjnym. Należą do nich w szczególności:

Odszkodowania:

z tytułu skróconego okresu wypowiedzenia,
w związku z wadliwym rozwiązaniem umowy o pracę,
w związku z rozwiązaniem stosunku pracy przez pracownika z powodu ciężkiego naruszenia przez pracodawcę podstawowych obowiązków wobec pracowników,
w związku z niewydaniem w terminie lub wydaniem niewłasciwego świadectwa pracy,
w związku z wygaśnięciem stosunku pracy w związku ze śmiercią pracodawcy,
w związku z zawarciem umowy o zakazie konkurencji,

Dodatki wyrównawcze:

przysługujący kobiecie w ciąży,
w związku ze stwierdzeniem u pracownika choroby zawodowej,
w związku z niezdolnością pracownika do dotychczasowej pracy w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową,
dla pracowników należących do szczególnych grup zawodowych przeniesionych na inne stanowisko pracy z przyczyn określonych w ustawie z dnia 13.03.2003 r.

Odprawy pieniężne:

emerytalno - rentowa,
pośmiertna,
dla pracownika powołanego do zasadniczej służby wojskowej,
w związku z wygaśnięciem mandatu,
w związku z rozwiązaniem stosunku pracy na podstawie ustawy z dnia 13.03.2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

4. Odpowiedzialność porządkowa.

Odpowiedzialność porządkowa jest odpowiedzialnością ustawową, uregulowaną w Rozdziale VI działu IV Kodeksu pracy. Kara porządkowa nie może być zastosowania wobec pracownika po upływie 2 tygodni od powzięcia wiadomości o naruszeniu obowiązku pracowniczego i po upływie 3 miesięcy od dopuszczenia się tego naruszenia. Kara może być zastosowania tylko po uprzednim wysłuchaniu pracownika. Odpowiedzialność porządkowa zachodzi w przypadku naruszenia przez pracownika ustalonego porządku i organizacji w procesie pracy, przyjętego sposobu potwierdzania przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy, regulaminu pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisów przeciwpożarowych.

Katalog kar został wyczerpująco wymieniony w art. 108 k.p.. Należą do nich kara upomnienia, kara nagany, kara pieniężna - za nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bhp, przepisów przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy.

Od zastosowanej kary porządkowej przysługuje pracownikowi prawo odwołania w formie sprzeciwu złożonego pracodawcy a w przypadku jego nieuwzględnienia poprzez złożenie powództwa do sądu pracy.

Wymieniony w art. 108 k.p. katalog kar ma charakter zamknięty i nie może być przez pracodawcę poszerzany. Natomiast przepisy ustaw szczególnych przewidują dodatkowo inne kary a także inny tryb postępowania w tych sprawach.

5. Fundusz świadczeń socjalnych.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych ( Dz. U. z 1996 r. nr 70 poz. 335 z póź. zmianami) pracodawcy zatrudniający na dzień 01 stycznia co najmniej 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty są zobowiązani do tworzenia funduszu świadczeń socjalnych. Obowiązek taki spoczywa również na pracodawcach będących jednostkami budżetowymi bez względu na ilość zatrudnionych pracowników. Pracodawcy zatrudniający dzień 01 stycznia danego roku mniej niż 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty mogą tworzyć fundusz świadczeń socjalnych lub mogą wypłacać pracownikom świadczenia urlopowe. Pracodawcy mogą jednakże zrezygnować z obowiązku tworzenia funduszu i wypłacania świadczenia urlopowego, przy czym postanowienia w tym zakresie powinny zostać zawarte w treści:

Układu zbiorowego pracy – w sytuacji, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników i jest objęty układem zbiorowym pracy,
Regulaminu wynagradzania – w sytuacji, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników lecz nie jest objęty układem zbiorowym pracy.

Natomiast pracodawcy zatrudniający mniej niż 20 pracowników jeżeli nie są objęci układem zbiorowym pracy i nie są zobowiązani do wydania regulaminu wynagradzania, informacje w sprawie nieutworzenia funduszu i niewypłacanie świadczenia urlopowego przekazują pracownikom w pierwszym miesiącu danego roku kalendarzowego (tj. do końca stycznia każdego roku), w sposób przyjęty u danego pracodawcy.

Pracodawcy zobowiązani do utworzenia funduszu tworzą coroczny odpis podstawowy naliczany w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych obliczanej w sposób określony w rozporządzeniu MP i PS z dnia 14 marca 1994 r. - tj. z 1996r nr 70 poz. 335 z póź. zmianami. Wysokość odpisu ustalana jest jako % przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło kwotę wyższą. I wynosi odpowiednio:

dla jednego pracownika w przeliczeniu na pełen etat - 37,%
dla pracownika o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - zwiększony o 6, 25%
dla pracownika młodocianego:
w pierwszym roku nauki - 5%,
w drugim roku nauki - 6%,
w trzecim roku nauki - 7%ł.,
dla pracownika zatrudnionego w szczególnie uciążliwych warunkach - 50%,

6. Odpowiedzialność materialna.

Odpowiedzialność materialna pracowników została uregulowana w art. 114 - 127 k.p.. Podstawowym obowiązkiem pracodawcy wynikającym z odpowiedzialności pracownika za powierzone mienie jest prawidłowe powierzenie mienia oraz stworzenie warunków jego zabezpieczenia np. poprzez odpowiednie przygotowanie pomieszczeń. W przypadku pracowników zatrudnionych w magazynach oraz w sklepach pracodawca ma obowiązek poinformować pracowników na piśmie o zaistnieniu warunków uzasadniających odpowiedzialność materialną oraz przeprowadzić inwentaryzację. Szczegółowe zasady odpowiedzialności pracowników za powierzone mienie zostały określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 października 1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu. W ww. aktach prawnych zostały również szczegółowo określone obowiązki pracodawcy związane z odpowiedzialnością materialną pracowników.

7. Czas pracy.

Określenie systemów i rozkładów czasu pracy

Zgodnie z art. 104 1 §1 K.p. pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników i nie objęty układem zbiorowym pracy powinien ustalić regulamin pracy określający prawa i obowiązki pracowników, który w zakresie czasu pracy powinien określić:

system i rozkład czasu pracy,
przyjęte okresy rozliczeniowe,
porę nocną.

Natomiast pracodawcy zatrudniający mniej niż 20 pracowników identyczne postanowienia zawierają w obwieszczeniu.

Systemy i okresy rozliczeniowe czasu pracy

Systemy czasu pracy określa Kodeks pracy w art. 129 i 135 – 140, a także 143-144.
System podstawowy (art. 129 kp) dopuszcza pracę w wymiarze 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nie dłuższym niż 4 miesiące.

System równoważny (art. 135-139) dopuszcza pracę w przedłużonym dobowym wymiarze czasu pracy do 12, 16 lub 24 godzin w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca, który może zostać w uzasadnionych przypadkach wydłużony do 3 miesięcy. Przy czym przedłużony dobowy czas pracy jest równoważony krótszym czasem pracy w poszczególnych dniach lub większą ilością dni wolnych od pracy.

System pracy ciągłej dopuszcza przy pracach, które ze względu na technologię produkcji nie mogą być wstrzymane (praca w ruchu ciągłym) lub pracach, które nie mogą być wstrzymane ze względu na konieczność ciągłego zaspokajania potrzeb ludności może być stosowany system czasu pracy, w którym jest dopuszczalne przedłużenie czasu pracy do 43 godzin przeciętnie na tydzień w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 tygodni, a jednego dnia w niektórych tygodniach w tym okresie dobowy wymiar czasu pracy może być przedłużony do 12 godzin. Za każdą godzinę pracy powyżej 8 godzin na dobę w dniu wykonywania pracy w przedłużonym wymiarze czasu pracy pracownikowi przysługuje dodatek do wynagrodzenia, o którym mowa w art. 1511 § 1 pkt 1.

 

System przerywanego czasu pracy stosuje się jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją. Pracownik wykonuje wówczas pracę według z góry ustalonego rozkładu przewidującego nie więcej niż jedną przerwę w pracy w ciągu doby, trwającą nie dłużej niż 5 godzin. Przerwy nie wlicza się do czasu pracy, jednakże za czas tej przerwy pracownikowi przysługuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia należnego za czas przestoju.
 

System zadaniowy opiera się przede wszystkim na określeniu poszczególnych zadań, które pracownik ma do wykonania, bez wskazywania konkretnych godzin pracy. Wymiar powierzonych pracownikowi zadań powinien być ustalony w porozumieniu z pracownikiem przy uwzględnieniu norm czasu pracy określonych w art. 129 kp.
 

System skróconego tygodnia pracy przewiduje pracę przez mniej niż 5 dni w ciągu tygodnia, przy równoczesnym przedłużeniu dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca. System ten wprowadzany jest na pisemny wniosek pracownika.
 

System weekendowy dopuszcza pracę wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta w wymiarze do 12 godzin na dobę w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca. System ten również jest wprowadzany na pisemny wniosek pracownika.
 

Odpoczynek

W każdej dobie pracownik ma prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego dobowego odpoczynku (art. 132 kp). Przy czym dopuszczalne jest zmniejszenie dobowego odpoczynku w przypadku:

Pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy,
Przypadków konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii.

W takich przypadkach okres zmniejszonego odpoczynku powinien zostać zrównoważony w danym okresie rozliczeniowym.

 

W każdym tygodniu pracownikowi przysługuje 35 godzin nieprzerwanego tygodniowego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego dobowego odpoczynku (art. 133 kp). Przy czym dopuszczalne jest zmniejszenie dobowego odpoczynku w przypadku:

Pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy,
Przypadków konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
Zmiany pory wykonywania pracy przez pracownika w związku z jego przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy,

W takim przypadku jednakże odpoczynek nie może być krótszy niż 24 godziny.

 

Nadgodziny

Na pracodawcy spoczywa obowiązek takiego organizowania czasu pracy aby możliwa była realizacja powierzonych pracownikom zadań w ramach norm czasu pracy, które określone są w art. 129 Kodeksu pracy. Praca wykonywana ponad normy czasu pracy jest dopuszczalna jedynie w razie:

konieczności prowadzenia akcji ratowniczej dla ochrony życia lub zdrowia ludzkiego albo ochrony minia lub usunięcia awarii,
szczególnych potrzeb pracodawcy.

Równocześnie liczba przepracowanych przez pracownika godzin nadliczbowych nie może przekraczać dla poszczególnego pracownika 150 godzin w roku kalendarzowym. Przy czym dopuszczalne jest zwiększenie limitu godzin nadliczbowych w treści układu zbiorowego pracy lub regulaminu pracy albo w treści umowy o pracę, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest zobowiązany do ustalenia regulaminu pracy.

Ważne(!): Godziny nadliczbowe są również limitowane tygodniowo. Tygodniowy czas pracy łącznie z godzinami nadliczbowymi nie może bowiem przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym. Ograniczenie to nie dotyczy jednak pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy.

Ewidencja czasu pracy

Każdy pracodawca jest obowiązany do ewidencjonowania czasu pracy poszczególnych pracowników. Ewidencja czas pracy powinna być prowadzona, z uwzględnieniem pracy w godzinach nadliczbowych. Szczegółowy zakres prowadzenia ewidencji czasu pracy określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1998 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (Dz. U. Nr 62, poz. 286). Na żądanie pracownika pracodawca zobowiązany jest do udostępnienia mu ewidencji.

8. Urlopy pracownicze.

Problematyka urlopów pracowniczych została uregulowana w kodeksie pracy w przepisach od art. 152 k.p. do art. 173 k.p.

Pracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu, w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo, najpóźniej do końca pierwszego kwartału następnego roku. Urlop powinien być udzielony zgodnie z planem urlopów ustalonym przez pracodawcę, na podstawie złożonych przez pracowników wniosków urlopowych. Jeżeli pracodawca nie tworzy planu urlopów, wówczas udzielenie urlopu wypoczynkowego następuje na zasadzie porozumienia między pracownikiem a pracodawcą. Urlop powinien być udzielony pracownikowi w całości. Udzielenie urlopu w częściach może nastąpić jedynie na wniosek pracownika, przy czym co najmniej jedna część urlopu powinna obejmować co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych. W razie niewykorzystania przysługującego pracownikowi urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, pracodawca zobowiązany jest do naliczenia i wypłaty ekwiwalentu pieniężnego.

Szczegółowe zasady udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop ustalone zostały w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. (Dz. U. Nr 2 poz. 14)

9. Ochrona pracy kobiet.

Praca kobiet, ze względu na ich właściwości psychofizyczne oraz funkcje prokreacyjne i macierzyńskie, podlega szczególnej ochronie. Wyraża się ona w zakazie zatrudniania kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia oraz przyznaniu kobietom szczególnych uprawnień związanych z ciążą oraz macierzyństwem.

Ochronę pracy kobiet regulują następujące akty prawne:

Kodeks pracy - art. 176 - 189,
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 1996 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych kobietom (Dz.1U. Nr 114, poz. 545),

 

kwc

 

10. Ochrona pracy młodocianych.

Młodocianym jest osoba, która ukończyła 16 lat i nie przekroczyła 18 roku życia. Z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy ukończyli 16 lat i szkołę podstawową. Dodatkowym warunkiem jest przedstawienie przez młodocianego świadectwa lekarskiego stwierdzającego, iż praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu. Podstawową formą zatrudnienia młodocianych jest zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego poza tym młodociani mogą byćzatrudniani przy lekkich pracach sezonowych i dorywczych.

Zatrudnienie młodocianych regulowane jest przez następujące akty prawne:

  • Kodeks pracy - art. 190 - 206,
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 05 grudnia 2002r. w sprawie przypadków, w których wyjątkowo jest dopuszczalne zatrudnianie młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum, osób mniemających 16 lat, które ukończyły gimnazjum, oraz osób mniemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum (Dz. U. nr 214, poz. 1808),
  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28.05.1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. Nr 60 poz. 278 ze zm.),
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 01 lipca 2002r, w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. nr 113, poz. 988, ze zm.),
  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24.08.2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (Dz. U. Nr 200, poz. 2047 póź. zmianami).

W związku z zatrudnianiem pracowników młodocianych pracodawca jest w szczególności zobowiązany do:

  • prowadzenia ewidencji pracowników młodocianych,
  • zwolnienia młodocianych od pracy na czas potrzebny do wzięcia udziału w zajęciach szkoleniowych w związku z dokształcaniem się,
  • zmiany młodocianemu rodzaju pracy w przypadku, gdy lekarz orzeknie, że dana praca zagraża zdrowiu młodocianego; jeżeli pracodawca nie ma takiej możliwości powinien niezwłocznie rozwiązać umowę o pracę i wypłacić młodocianemu odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia,
  • przestrzegania norm czasu pracy, które wynoszą :
  • 6 godzin na dobę - w przypadku młodocianego w wieku do 16 lat,
  • 8 godzin na dobę - w przypadku młodocianego w wieku powyżej 16 lat,
  • wliczenia młodocianemu do czasu pracy czasu nauki bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy,
  • przestrzegania zakazu zatrudnienia młodocianych w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej,
  • przestrzegania zakazu zatrudnienia młodocianych przy pracach wzbronionych.

11. Ochrona pracy niepełnosprawnych.

Obowiązki spoczywające na pracodawcy w związku z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych zostały określone w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123 poz. 776 z póź. zmianami).

Szczegółowe obowiązki i uprawnienia pracodawców związane z zatrudnianiem niepełnosprawnych zostały określone w Rozdziale 4 ww. ustawy.

Osobie zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności pracodawca ma obowiązek udzielenia dodatkowego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 10 dni kalendarzowych.

cpon
 

12. Ochrona stosunku pracy działaczy związkowych.

Ochronę stosunku pracy działaczy związkowych określają przepisy ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tj. Dz. U. z 2001r, nr 79, poz. 854 z póź. zmianami).

Pracodawca bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej nie może:

wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z imiennie wskazanym uchwałą zarządu jego członkiem lub z innym pracownikiem będącym członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy,
zmienić jednostronnie warunków pracy lub płacy na niekorzyść pracownika imiennie wskazanym uchwałą zarządu jego członkiem lub z innym pracownikiem będącym członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy z wyjątkiem gdy dopuszczają to odrębne przepisy.


Przy czym powyższa ochrona przysługuje przez okres określony uchwałą zarządu, a po jego upływie - dodatkowo przez czas odpowiadający połowie okresu określonego uchwałą, nie dłużej jednak niż rok po jego upływie.

Zgodnie z art. 5 ust. 5 pkt. 3 i 4 oraz 10 ust. 1 jeżeli ustawy z 13 marca 2003r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. nr 90, poz. 844 z póź. zmianami), jeżeli z powodu zmniejszenia zatrudnienia w zakładzie pracy spowodowanego przyczynami ekonomicznymi lub zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi albo technologicznymi nie jest możliwe dalsze zatrudnienie pracowników będących członkami zarządu lub zakładowej organizacji związkowej zakład pracy może wypowiedzieć jedynie dotychczasowe warunki pracy i płacy.

13. Obowiązki pracodawcy w zakresie BHP.

Podstawowe obowiązki pracodawcy w dziedzinie bhp zostały określone w przepisach działu X Kodeksu pracy, a ich konkretyzacja znajduje w wielu przepisach wykonawczych.

Pracodawca w szczególności jest zobowiązany do:

organizowania pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy,
zapewnienia przestrzegania w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wydawania polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontynuowania wykonania tych poleceń,
zapewnienia wykonania nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy,
zapewnienia wykonania zaleceń społecznego inspektora pracy.

W powyższym zakresie można wyróżnić:

1. Obowiązki związane z obiektami budowlanymi i pomieszczeniami pracy.

Podstawowymi aktami prawnymi nakładającymi te obowiązki na pracodawcę są:

Art. 213 - 214 Kodeksu pracy,
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26.09.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp (tj. Dz.U. z 2003r, nr 169, poz. 1650, ze zm.),
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12.04.2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75 poz. 690, ze zm.),
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007r, w sprawie rzeczoznawców do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. nr 247, poz. 1835),
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 kwietnia 2006r, w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. nr 80, poz. 563),
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003r, w sprawie trybu i zasad uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (DZ. U. nr 121, poz. 1137).

2. Maszyn i innych urządzeń technicznych.

Podstawowymi aktami prawnymi nakładającymi te obowiązki na pracodawcę są:

Art. 215 - 219 Kodeksu pracy,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r o systemie oceny zgodności (T.j. Dz. U. z 2004r, nr 204, poz. 2087, ze zm.),
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26.09.1997 w sprawie ogólnych przepisów BHP (tj. Dz.U. z 2003r, nr 169, poz. 1650, ze zm.),
Polska Norma PN- EN 45014 : 1993 r. Ogólne kryteria dotyczące deklaracji zgodności wydawanej przez dostawców.

3. Prace szczególnie niebezpieczne.

Przez prace szczególnie niebezpieczne rozumie się prace, o których mowa w rozdziale 6 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, oraz prace określone jako szczególnie niebezpieczne w innych przepisach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy lub w instrukcjach eksploatacji urządzeń i instalacji, a także inne prace o zwiększonym zagrożeniu lub wykonywane w utrudnionych warunkach, uznane przez pracodawcę jako szczególnie niebezpieczne.

Pracodawca jest obowiązany do ustalenia i aktualizowania wykazu prac szczególnie niebezpiecznych występujących w zakładzie pracy.

Podstawowymi aktami prawnymi nakładającymi te obowiązki na pracodawcę są:

art. 220 - 225 Ustawy z dnia z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeksu pracy (tekst jednolity Dz. U. 1998, nr 21, poz. 94 z późn. zm.),
§ 80 – 110 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jednolity Dz. U. 2003, nr 169, poz. 1650 z póżn. zm.),
Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12 lipca 1996r. w sprawie wykazu jednostek upoważnionych do przeprowadzania badań materiałów i procesów technologicznych w celu ustalenia stopnia ich szkodliwości dla zdrowia oraz zakresu tych badań (Dz. U. 1996, nr 101, poz. 473 z póżn. zm.),
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004r, w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy, Dz. U. 2004, nr 280, poz. 2771, z póżn. zm.),
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. 2005, nr 81, poz. 716, z póżn. zm.),
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 września 2005r. w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacja i oznakowaniem (DZ. U. 2005, nr 201, poz. 1674),
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 maja 2003r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze amoniakalnych instalacji chłodniczych w zakładach przetwórstwa rolno-spożywczego (Dz. U. 2003, nr 98, poz. 902).

4. Profilaktyczna ochrona zdrowia i ocena ryzyka zawodowego.

Ryzyko zawodowe - zostało określone, jako prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty, w szczególności wystąpienia u pracowników niekorzystnych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych występujących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy.

Pracodawcy mają obowiązek zapewnienia pracownikom bezpieczeństwa i ochrony zdrowia we wszystkich aspektach związanych z pracą, a także przeprowadzania oceny ryzyka zawodowego

Art. 226 – 231 Ustawy z dnia z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeksu pracy (tekst jednolity Dz. U. 1998, nr 21, poz. 94 z późn. zm.),
§ 39 – 39c Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jednolity Dz. U. 2003, nr 169, poz. 1650 z póżn. zm.),
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2005r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. nr 73, poz. 645, z póżn. zm.),
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. nr 217, poz. 1833, z póżn. zm.),
Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996r w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (DZ. U. 1996, nr 69, poz. 332, z póżn. zm.),
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz. U. 1996, nr 60, poz. 279).

5. Wypadki przy pracy

Za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;

- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;

- w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy, a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Art. 234 – 2371 Ustawy z dnia z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeksu pracy (tekst jednolity Dz. U. 1998, nr 21, poz. 94 z późn. zm.),
Ustawa z dnia 30 października 2002r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. 2002, nr 269, poz. 2672, z póżn. zm.),
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 12009r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. 2009, nr 105, poz. 870),
Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 16 września 2004r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy (DZ. U. 2004, nr 227, poz. 2298),
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002r. w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypadkowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporządzenia (Dz. U. 2002, nr 236, poz. 1992).
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 stycznia 2009r. w sprawie statystycznej karty wypadku przy pracy (Dz. U. 2009, nr 14, poz. 80).

6. Szkolenia w zakresie bhp.

Art. 2372 – 2375 Kodeksu pracy
Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004r, w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. nr180, 1860, ze zm.).

7. Środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze.

Art. 2376 – 23710 Kodeksu pracy
ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r o systemie oceny zgodności (t.j. Dz. U. z 2004r, nr 204, poz. 2087, ze zm.),
Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 grudnia 2005r w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej (DZ. U. nr 259, poz. 2173).

14. Zakładowe prawo pracy.

Wewnętrzne źródło prawa pracy stanowią regulaminy zakładowe. Zakładowe prawo pracy nie może być mniej korzystne niż ogólnie obowiązujące przepisy prawa pracy w randze ustaw i rozporządzeń wykonawczych (art. 9 kp) a także powinno być dostosowane do warunków i potrzeb zakładu pracy oraz w pełni uwzględniać jedgo specyfikę. Ponadto wewnątrzzakładowe źródła prawa nie mogą zawierać postanowień naruszających zasadę równego traktowania w zatrudnieniu. W przypadku gdyby takie zapisy znalazły się w treści przepisów zakładowych, wówczas z mocy prawa nie będą one obowiązywały.

Przykładami takich regulaminów są :

Regulamin pracy,
Regulamin wynagradzania,
Regulamin organizacyjny,
Regulamin zakładowego funduszu świadczeń socjalnych,
Regulamin premiowania,
Regulamin postępowania przy zwolnieniach grupowych.

Jedno z najważniejszych źródeł prawa pracy stanowią układy zbiorowe pracy będąc podstawowym instrumentem prawidłowego dostosowania sytuacji prawnej pracowników do zróżnicowanych warunków pracy, jej uciążliwości i wymaganych kwalifikacji. Układy Zbiorowe pracy zostały uregulowane w art. 238 - 241 30 kodeksu pracy oraz

15. Wykroczenia przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową.

Najważniejsze wykroczenia pracodawców przeciwko prawom pracownika zostały określone w dziale XIII kodeksu pracy w artykułach 281 - 283. Przepisy wymienione w tych artykułach chronią uprawnienia pracownicze w najważniejszych obszarach prawa. Ponadto katalog wykroczeń przeciwko prawom osób wykonujących pracę zawodową został umieszczony w:

ustawie z dnia 23 maja 1991 r. o pracy na morskich statkach handlowych - Dz. U. z 1999r r. Nr 61, poz. 258, ze zm.,
ustawie z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych - Dz.U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335, ze zm.,
ustawie z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy - Dz.U. nr 35, poz. 163 ze zm.,
ustawie z dnia 07 kwietnia 2006r o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji - Dz. U. nr 79, poz. 550,
ustawie z dnia 20 kwietnia 2004r o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy – DZ. U. nr 99, poz. 1001, ze zm.

Odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko prawom osób wykonujących pracę zawodową ponosi osoba będąca pracodawcą lub osoba działająca w jego imieniu

W sprawach o wykroczenia przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową orzekają na podstawie wniosków o ukaranie skierowanych przez inspektorów pracy sądy powszechne. Ponadto na podstawie przepisów ustawy - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia inspektor pracy ma możliwość zastosowania wobec osoby winnej popełnienia wykroczenia mandatu karnego lub środka oddziaływania wychowawczego.


GIP Przejdź do GIP

Kalendarium

PWŚCPSN
30123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031123



  • banner167869
  • banner121498
  • banner121496
  • banner127167
  • banner121499
  • banner201673
  • banner186090
  • banner193274
  • banner121495
  • banner121497