Podsumowanie telefonicznych porad prawnych dotyczących zatrudniania osób z niepełnosprawnościami
W Okręgowym Inspektoracie Pracy w Gdańsku, w każdy poniedziałek począwszy od 01-09-2025 do 05-01-2026 inspektorzy pracy pełnili dyżury telefoniczne w zakresie zatrudnia osób z niepełnosprawnościami.
Najczęściej zadawane pytania dotyczyły:
- czasu pracy osoby niepełnosprawnej i możliwości pracy w nadgodzinach,
- zasad udzielania dodatkowego 10-dniowego urlopu wypoczynkowego, proporcjonalności urlopu oraz połączenia go z turnusem rehabilitacyjnym,
- prawa do dodatkowej 15-minutowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek, wliczanej do czasu pracy,
- wynagrodzenia za pracę pracownika z niepełnosprawnością.
Oto odpowiedzi na powyższe pytania…
Czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo, a osoby zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo.
Normy czasu pracy obowiązujące pracowników niepełnosprawnych należy uznać za sztywne. Oznacza to, że ustalone limity czasu pracy pracowników niepełnosprawnych są bezwzględne – nie podlegają elastycznym zmianom ani uśrednieniu w okresie rozliczeniowym. Pracodawca musi ściśle przestrzegać tych limitów, niezależnie od okoliczności.
Obniżona norma czasu pracy jak również zakaz zatrudniania w porze nocnej i godzinach nadliczbowych nie dotyczy: osób zatrudnionych przy pilnowaniu oraz gdy, na wniosek osoby zatrudnionej, lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku - lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą wyrazi na to zgodę.
Uprawnienia do obniżonej normy czasu pracy przysługują od dnia, od którego osoba niepełnosprawna została wliczona do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, a tym dniem jest dzień przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność.
Prawo do dodatkowej 15-minutowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek, wliczanej do czasu pracy
Zgodnie z art.134 kodeksu pracy, jeżeli dobowy wymiar czasu pracy pracownika wynosi co najmniej 6 godzin, to ma on prawo do płatnej przerwy w pracy, wliczanej do czasu pracy trwającej co najmniej 15 minut.
Niezależnie od powyższego, osoba niepełnosprawna, bez względu na stopień niepełnosprawności, ma prawo do dodatkowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Czas takiej dodatkowej przerwy wynosi 15 minut i również jest wliczany do czasu pracy. Prawo do dodatkowej przerwy przysługuje od dnia przedłożenia pracodawcy orzeczenia o niepełnosprawności.
Zasady udzielania pierwszego dodatkowego urlopu wypoczynkowego osobom niepełnosprawnym
Zgodnie z art. 19 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, osobie zaliczonej do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności, przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego osoba ta nabywa po przepracowaniu jednego roku po dniu zaliczenia jej do jednego z tych stopni niepełnosprawności przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Jeżeli roczny okres uprawniający do urlopu upływa w trakcie roku kalendarzowego, pracownik nabywa prawo do pełnych 10 dni urlopu – bez proporcjonalnego obniżenia.
Proporcjonalność stosuje się w sytuacjach przewidzianych w Kodeksie pracy, m.in. gdy:
- stosunek pracy ustaje w trakcie roku,
- pracownik korzysta przez co najmniej miesiąc z: urlopu bezpłatnego, wychowawczego, odbywa służbę wojskową, jest tymczasowo aresztowany, odbywa karę pozbawienia wolności lub ma nieusprawiedliwioną nieobecność.
A zatem, w roku kalendarzowym, w którym ustanie stosunek pracy, pracownikowi będzie przysługiwał urlop dodatkowy u dotychczasowego pracodawcy w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego u tego pracodawcy w roku ustania stosunku pracy (chyba że przed ustaniem tego stosunku pracownik wykorzystał urlop w przysługującym mu lub w wyższym wymiarze). Natomiast u kolejnego pracodawcy – w wymiarze proporcjonalnym do okresu pozostałego do końca danego roku kalendarzowego (w razie zatrudnienia na czas nie krótszy niż do końca danego roku kalendarzowego) lub w wymiarze proporcjonalnym do okresu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym (w razie zatrudnienia na czas krótszy niż do końca danego roku kalendarzowego).
Zasady ustalania wynagrodzenia za pracę pracownika z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności
Z przepisów art. 18 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych wynika, ze stosowanie obniżonych norm czasu pracy, nie może powodować obniżenia wysokości wynagrodzenia wypłacanego w stałej miesięcznej wysokości Jeśli natomiast wynagrodzenie pracownika ustalono w stawce godzinowej to w sytuacji gdy pracownika obowiązują skrócone normy czasu pracy (7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo) stawka godzinowa odpowiadająca osobistemu zaszeregowaniu lub zaszeregowaniu wykonywanej pracy powinna zostać odpowiednio podwyższona w stosunku, w jakim pozostaje pełny wymiar czasu pracy do tych norm.
Na przykład, jeśli pracodawca zatrudnia pracownika, który uzyskał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, i świadczy pracę w wymiarze 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo to w przypadku gdy na zajmowanym stanowisku obowiązuje stawka godzinowa odpowiadająca zaszeregowaniu wykonywanej pracy w wysokości 35 zł za 1 godzinę, stawkę wynagrodzenia należałoby przeliczyć i odpowiednio podwyższyć.
