Pracodawca może polecić pracę w godzinach nadliczbowych na podstawie art. 151 § 1 Kodeksu pracy w sytuacjach wymagających podjęcia pilnych działań, takich jak: ochrona życia lub zdrowia, mienia, środowiska, usuwanie awarii czy realizacja szczególnych potrzeb pracodawcy. Do takich przypadków zalicza się również prace zimowe, w tym odśnieżanie dróg, ciągów komunikacyjnych i dachów.
Wydane polecenie wykonania pracy w godzinach nadliczbowych ma taki sam charakter jak każde inne polecenie służbowe, a pracownik – co do zasady – ma obowiązek jego realizacji, chyba że zaistnieją okoliczności pozwalające zgodnie z przepisami odmówić pracy w godzinach nadliczbowych.
Są jednak wyjątki – kobietom w ciąży oraz pracownikom młodocianym nie wolno polecać pracy w godzinach nadliczbowych.
Pracodawca musi jednocześnie przestrzegać przepisów w zakresie czasu pracy, w szczególności:
- zapewnić pracownikom co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego oraz 35 godzin odpoczynku tygodniowego,
- zapewnić przeciętnie 48 godzin pracy tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym,
- nie przekraczać dla poszczególnego pracownika 150 godzin nadliczbowych rocznie (o ile przepisy wewnętrzne nie stanowią inaczej).
Prace zimowe powinny być organizowane zgodnie z zasadami BHP, z zapewnieniem odpowiednich środków ochrony, przeszkolenia i nadzoru. Każdorazowe polecenie pracy nadliczbowej powinno być poprzedzone oceną konieczności i zgodności z prawem oraz zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników.