Od 5 marca 2026 r. obywatele Ukrainy, którzy uciekli przed wojną przestają podlegać odrębnym nadzwyczajnym przepisom, specjalnie dla nich stworzonym a zostają włączeni w systemowy model ochrony czasowej w Polsce.
Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw wprowadza zmiany do szeregu ustaw. Celem tych zmian jest:
- wygaszenie specjalnych rozwiązań dedykowanych obywatelom Ukrainy,
- ujednolicenie systemu wsparcia dla wszystkich cudzoziemców, podlegających ochronie czasowej,
- dostosowanie przepisów do nowego etapu sytuacji migracyjnej oraz przejście z rozwiązań nadzwyczajnych do systemowych.
Nowe podstawy prawne – koniec specustawy
Najważniejsze rozwiązania dotyczące obywateli Ukrainy nie zostają zniesione, lecz przeniesione do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. To właśnie ta ustawa jest od 5 marca 2026 r. jedyną podstawą przyznawania ochrony czasowej osobom objętym decyzją Rady Unii Europejskiej stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców.
Ochrona czasowa dla obywateli Ukrainy została uruchomiona na mocy decyzji Rada Unii Europejskiej 2022/382 z 4 marca 2022 r. i obecnie obowiązuje do 4 marca 2027 r.
Legalny pobyt do 4 marca 2027 r.
Do tego dnia przedłużona została ważność dokumentów pobytowych obywateli Ukrainy, których ostatni dzień pobytu na terytorium RP przypadł w okresie od 24.02.2022 r. tj:
- ruchu bezwizowego,
- wiz krajowych i wiz Schengen,
- zezwoleń na pobyt czasowy,
- polskich dokumentów tożsamości cudzoziemca,
- zgody na pobyt tolerowany.
PESEL UKR – utrzymanie i nowe obowiązki
Numer PESEL UKR pozostaje podstawowym potwierdzeniem statusu ochrony czasowej. Wprowadzono jednak dodatkowe wymogi:
- obowiązek uzyskania numeru PESEL UKR w ciągu 30 dni od wjazdu do Polski (brak dopełnienia tego obowiązku spowoduje wygaśnięcie ochrony),
- osoby, które otrzymały PESEL na podstawie oświadczenia (bez paszportu), muszą potwierdzić swoją tożsamość do 31 sierpnia 2026 r.,
- zmiana nazwy elektronicznego dokumentu DIIA na Dokument Ochrony Czasowej oraz możliwość potwierdzania statusu w aplikacji mObywatel.
Status UKR wygaśnie m.in. w przypadku:
- pobytu poza Polską dłuższego niż 30 dni,
- uzyskania ochrony w innym państwie UE,
- otrzymania innego tytułu pobytowego w Polsce.
Obecnie symbol UKR stosuje się wyłącznie do uchodźców z Ukrainy, jednakże nie ma żadnych przeszkód, aby w ten sposób dodatkowo oznaczać numer PESEL nadawany również innym beneficjentom ochrony czasowej – w statusie UKR istotne jest nie obywatelstwo a fakt odróżnienia tego numeru od numeru PESEL nadawanego w trybie zwykłym.
Zatrudnienie po 5 marca 2026 r.
Zapewniono ciągłość zatrudnienia, jednak sytuacja poszczególnych grup będzie zróżnicowana:
- pracodawcy, którzy powierzali pracę obywatelom Ukrainy na podstawie powiadomienia wysłanego do powiatowego urzędu pracy przed 5 marca 2026 r., będą mogli kontynuować zatrudnienie tych osób na dotychczasowych zasadach,
- obywatele Ukrainy jak i inne osoby posiadające PESEL UKR będą mogły pracować na podstawie powiadomienia PUP tak długo jak na mocy decyzji Rady UE będzie obowiązywać czasowa ochrona – obecne jest to do 4 marca 2027 r.,
- obywatele Ukrainy nieobjęci
Nowe przepisy oznaczają przejście z trybu nadzwyczajnego na stabilne, ustawowe zasady regulujące pobyt, pracę i zakres wsparcia dla osób objętych ochroną czasową w Polsce.