Dzieci i młodzież to wyjątkowa grupa pracowników. Ich prawa muszą być chronione w sposób szczególny, aby zapewnić im bezpieczny rozwój oraz pełne korzystanie z możliwości nauki i wypoczynku.
Państwowa Inspekcja Pracy od lat pełni kluczową rolę w ochronie dzieci zatrudnianych poniżej 16. roku życia. Realizuje działania mające na celu zapobieganie nielegalnemu zatrudnieniu, zapewnienie odpowiednich warunków pracy oraz edukację pracodawców i młodych pracowników.
Co mówią przepisy
Zgodnie z regulacją zawartą w art. 190 Kodeksu pracy młodocianym jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat. Młodocianemu może zostać powierzona praca według norm określonych w dziale IX Kodeksu pracy. Przepis art. 191 § 1 wskazuje, iż co do zasady wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy:
- ukończyli co najmniej ośmioletnią szkołę podstawową;
- przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.
Zabronione jest zatrudnianie osób, które nie ukończyły 15 lat. Przepisy przewidują jednak wyjątki od tej reguły – w szczególnych okolicznościach i przy spełnieniu określonych warunków dopuszczalne jest zatrudnianie osób, które nie spełniają wskazanego kryterium wieku.
Przy spełnieniu określonych wymogów można zatrudniać w celu przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy:
- osoby niemające 15 lat, które nie ukończyły ośmioletniej szkoły podstawowej oraz
- osoby, które ukończyły 15 lat, jednak nie ukończyły ośmioletniej szkoły podstawowej.
Niezbędne jest jednak w tym zakresie (i wspólne dla obu wskazanych przypadków) uzyskanie pozytywnej opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej oraz uzyskanie zezwolenia dyrektora ośmioletniej szkoły podstawowej, w której obwodzie mieszka zatrudniania osoba, na spełnienie obowiązku szkolnego poza szkołą.
Praca taka może nastąpić wyłącznie przy akceptacji przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego dziecka. Ponadto osoba, która nie ukończyła ośmioletniej szkoły podstawowej, musi legitymować się potwierdzeniem przyjęcia do oddziału przysposabiającego do pracy utworzonego w ośmioletniej szkole podstawowej.
Poza zatrudnieniem na warunkach dla pracowników młodocianych dziecko do ukończenia przez nie 16. roku życia może wykonywać pracę lub inne zajęcia zarobkowe na podstawie art. 3045 k.p. Praca dziecka w takim przypadku jest dozwolona wyłącznie na rzecz ograniczonej liczby podmiotów, a mianowicie na rzecz takich osób i jednostek, które prowadzą działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową. Wymaga również uzyskania uprzedniej zgody przedstawiciela ustawowego lub opiekuna dziecka, a także zezwolenia właściwego inspektora pracy.
Wniosek o wydanie zezwolenia składa podmiot prowadzący działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową wraz z wymaganymi dokumentami – pisemną zgodą przedstawiciela ustawowego lub opiekuna dziecka, opinią poradni psychologiczno-pedagogicznej o braku przeciwwskazań do wykonywania przez dziecko pracy lub innych zajęć zarobkowych, orzeczeniem lekarza stwierdzającym brak przeciwwskazań do wykonywania przez dziecko pracy lub innych zajęć zarobkowych oraz opinią dyrektora szkoły, do której dziecko uczęszcza, dotyczącą możliwości wypełniania przez nie obowiązku szkolnego w czasie wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych.
Wydanie zezwolenia lub odmowa jego wydania następuje w formie decyzji administracyjnej, od której przysługuje prawo wniesienia odwołania do okręgowego inspektora pracy. Zezwolenie powinno zawierać w szczególności: dane osobowe dziecka i jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna, oznaczenie podmiotu składającego wniosek, określenie rodzaju pracy lub innych zajęć zarobkowych, które może wykonywać dziecko, określenie dopuszczalnego okresu wykonywania przez dziecko pracy lub innych zajęć zarobkowych, określenie dopuszczalnego dobowego wymiaru czasu pracy lub innych zajęć zarobkowych, inne niezbędne ustalenia wymagane ze względu na dobro dziecka lub rodzaj, charakter albo warunki wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko.
Rola Państwowej Inspekcji Pracy
Naszą rolą jest kontrolowanie prawidłowości zatrudniania tych bardzo młodych ludzi. Sprawdzamy, czy ich prawa są przestrzegane, czy są bezpieczni podczas wykonywania pracy.
Podczas kontroli inspektorzy pracy weryfikują zagadnienia z zakresu prawnej ochrony pracy – w tym przestrzeganie przepisów dotyczących zasad zatrudniania młodocianych oraz osób niemających 15 lat w zakresie m.in. prowadzenia ewidencji pracowników młodocianych, zawierania umów o pracę w celu przygotowania zawodowego, wynagradzania, czasu pracy, udzielania urlopów wypoczynkowych, ewidencji czasu pracy przy pracach wzbronionych, a dozwolonych w celu odbycia przygotowania zawodowego, stosowanie się do przepisów przy zatrudnianiu młodocianych w innym celu niż przygotowanie zawodowe oraz zezwolenia na pracę zarobkową dzieci do lat 16. Sprawdzane jest również bezpieczeństwo i higieny pracy – opracowanie oceny ryzyka zawodowego przy wykonywaniu określonej pracy, udzielanie informacji o ryzyku zawodowym oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami, kierowanie młodocianych na badania lekarskie, przeprowadzanie szkoleń w zakresie bhp, prowadzenie wykazów związanych z zatrudnianiem pracowników młodocianych.
Sprawdzeniu podlega również stosowanie zasad szczególnej ochrony zdrowia młodocianych zatrudnianych przy niektórych rodzajach prac wzbronionych w celu odbycia przygotowania zawodowego.
Praca dzieci poniżej 16. roku życia – dane za 2025 r.
W 2025 r. do okręgowych inspektoratów pracy wpłynęło 115 wniosków o wydanie zezwolenia na wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci, które nie ukończyły 16. roku życia.
Podobnie jak w latach ubiegłych, większość wniosków dotyczyła zatrudniania dzieci podczas prób i występów w przedstawieniach teatralnych oraz operowych, udziału w produkcjach filmowych, a także prowadzenia działalności sportowej.
Łącznie wydano 114 zezwoleń na pracę dzieci oraz 1 decyzję odmowną. Poza jednym wnioskiem dotyczącym gry na instrumencie, pozostałe wnioski o zezwolenie na zajęcie zarobkowe dotyczyły pracy aktora lub statysty, 111 wniosków dotyczyło działalności kulturalnej, a 3 wnioski – reklamowej.
W wydawanych decyzjach inspektorzy pracy zobowiązywali wnioskodawców m.in. do zapewnienia dzieciom opieki osoby dorosłej podczas prób i występów oraz do przestrzegania dopuszczalnego dobowego wymiaru czasu pracy określonego w zezwoleniu.
Priorytetem Państwowej Inspekcji Pracy jest dbanie o to, aby praca młodych pracowników przebiegała w bezpiecznych warunkach, zgodnie z prawem oraz nie zagrażała ich zdrowiu, rozwojowi i obowiązkowi szkolnemu.
Z okazji Międzynarodowego Dnia Dziecka wszystkim dzieciom składamy najserdeczniejsze życzenia zdrowia, radości, bezpieczeństwa oraz możliwości rozwijania swoich pasji i talentów. Życzymy, aby każdy dzień był okazją do nauki, zabawy i zdobywania nowych doświadczeń w atmosferze szacunku, wsparcia i troski o ich dobro.